Τι είναι η Listeria monocytogenes και γιατί αποτελεί σημαντικό κίνδυνο;
Η Listeria monocytogenes είναι ένα παθογόνο βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει λιστερίωση, μία από τις σοβαρότερες τροφιμογενείς λοιμώξεις. Σε αντίθεση με πολλούς άλλους μικροοργανισμούς, η Listeria μπορεί να επιβιώσει και να αναπτυχθεί ακόμη και σε συνθήκες ψύξης, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα σημαντική για τα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση (RTE τρόφιμα).
Οι ομάδες υψηλού κινδύνου περιλαμβάνουν:
- εγκύους,
- βρέφη,
- ηλικιωμένους,
- ανοσοκατεσταλμένα άτομα.
Για τον λόγο αυτό, η Listeria monocytogenes σε τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μικροβιολογικούς κινδύνους που εξετάζονται από τις αρμόδιες αρχές και τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.
Τι αλλάζει με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/2895
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2895 τροποποιεί τον Κανονισμό (ΕΚ) 2073/2005 και εισάγει σημαντικές αλλαγές στα μικροβιολογικά κριτήρια για τη Listeria monocytogenes. Η βασική αλλαγή αφορά τα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria και δεν προορίζονται για βρέφη ή ειδικούς ιατρικούς σκοπούς.
Μέχρι σήμερα, πολλές επιχειρήσεις βασίζονταν στο κριτήριο: ≤100 cfu/g κατά τη διάρκεια ζωής του προϊόντος. Από την 1η Ιουλίου 2026, η επιχείρηση θα πρέπει να μπορεί να αποδείξει επιστημονικά ότι το προϊόν δεν θα υπερβεί το όριο αυτό καθ’ όλη τη δηλωμένη διάρκεια ζωής του.
Εάν η τεκμηρίωση δεν είναι διαθέσιμη ή δεν θεωρηθεί επαρκής, εφαρμόζεται το αυστηρότερο κριτήριο: Μη ανίχνευση της Listeria monocytogenes σε 25 g προϊόντος.
Πότε εφαρμόζονται οι νέες απαιτήσεις για τη Listeria monocytogenes
Οι νέες απαιτήσεις τίθενται σε εφαρμογή από τη 1 Ιουλίου 2026. Από την ημερομηνία αυτή και μετά, οι επιχειρήσεις τροφίμων θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλη τεκμηρίωση που να υποστηρίζει:
- την κατηγοριοποίηση του προϊόντος,
- τη διάρκεια ζωής,
- το εφαρμοζόμενο μικροβιολογικό κριτήριο,
- τη συμμόρφωση με τα όρια της Listeria monocytogenes.
Ποια τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση επηρεάζονται περισσότερο
Οι αλλαγές επηρεάζουν κυρίως τα RTE τρόφιμα (Ready-To-Eat Foods) που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes.
Παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- αλλαντικά σε φέτες,
- καπνιστά ψάρια,
- έτοιμα γεύματα,
- σαλάτες έτοιμες προς κατανάλωση,
- μαλακά τυριά,
- προϊόντα delicatessen,
- συσκευασμένα τρόφιμα ψυγείου με μεγάλη διάρκεια ζωής.
Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται ξεχωριστά για κάθε προϊόν και δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές παραδοχές.
Τι σημαίνει η κατηγοριοποίηση των RTE τροφίμων
Η κατηγοριοποίηση αποτελεί πλέον κρίσιμο στοιχείο συμμόρφωσης. Η επιχείρηση οφείλει να αποδείξει εάν το προϊόν υποστηρίζει την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes ή δεν υποστηρίζει την ανάπτυξή της. Η απόφαση αυτή πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και όχι σε εκτιμήσεις ή παραδοχές. Η κατηγοριοποίηση επηρεάζει άμεσα το μικροβιολογικό κριτήριο που εφαρμόζεται κατά τους επίσημους ελέγχους.
Τι είναι τα Shelf-Life Studies και γιατί γίνονται σημαντικότερα
Η νέα νομοθεσία αυξάνει σημαντικά τη σημασία των shelf-life studies. Τα shelf-life studies χρησιμοποιούνται για να τεκμηριώσουν ότι το προϊόν παραμένει ασφαλές καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του υπό εύλογα προβλέψιμες συνθήκες αποθήκευσης και χρήσης.
Τα δεδομένα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- ιστορικά μικροβιολογικά στοιχεία,
- φυσικοχημικά χαρακτηριστικά,
- βιβλιογραφικά δεδομένα,
- αποτελέσματα εργαστηριακών μελετών.
Για πολλές επιχειρήσεις, οι μελέτες διάρκειας ζωής θα αποτελέσουν πλέον βασικό εργαλείο συμμόρφωσης με τον Κανονισμό 2073/2005.
Τι είναι τα Challenge Tests για τη Listeria monocytogenes
Τα challenge tests Listeria monocytogenes αποτελούν εξειδικευμένες εργαστηριακές μελέτες. Κατά τη διάρκεια ενός challenge test, το προϊόν εμβολιάζεται ελεγχόμενα με Listeria monocytogenes ώστε να αξιολογηθεί η συμπεριφορά του μικροοργανισμού κατά τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
Τα challenge tests χρησιμοποιούνται όταν απαιτείται ισχυρότερη επιστημονική τεκμηρίωση σχετικά με:
- την ανάπτυξη της Listeria,
- τη διάρκεια ζωής τροφίμων,
- την αποτελεσματικότητα των μέτρων ελέγχου.
Οι σχετικές τεχνικές οδηγίες της ΕΕ αναφέρουν τα challenge tests ως σημαντικό εργαλείο τεκμηρίωσης.
Τι συμβαίνει αν η επιχείρηση δεν διαθέτει επαρκή τεκμηρίωση
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της νέας νομοθεσίας. Εάν κατά τη διάρκεια επίσημου ελέγχου η επιχείρηση δεν μπορεί να προσκομίσει επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Listeria monocytogenes σε τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση δεν θα υπερβεί τα 100 cfu/g κατά τη διάρκεια ζωής του προϊόντος, εφαρμόζεται το αυστηρότερο κριτήριο:
Μη ανίχνευση σε 25 g.
Αυτό σημαίνει ότι η απουσία τεκμηρίωσης μπορεί να επηρεάσει άμεσα τον τρόπο αξιολόγησης του προϊόντος από τις αρμόδιες αρχές.
Τι θα ελέγχουν οι αρμόδιες αρχές και ο ΕΦΕΤ
Κατά τους επίσημους ελέγχους, οι αρχές θα εξετάζουν:
- την κατηγοριοποίηση του προϊόντος,
- τη δηλωμένη διάρκεια ζωής,
- τα διαθέσιμα shelf-life studies,
- τα challenge tests,
- τα μικροβιολογικά δεδομένα,
- την τεκμηρίωση συμμόρφωσης,
- την εφαρμογή του HACCP.
Η τεκμηρίωση πρέπει να είναι διαθέσιμη άμεσα και να συνδέεται με το συγκεκριμένο προϊόν που ελέγχεται.
Τι σημαίνουν οι αλλαγές για το HACCP
Οι νέες απαιτήσεις για τη Listeria monocytogenes στα RTE τρόφιμα επηρεάζουν άμεσα το σύστημα HACCP.
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επανεξετάσουν:
- την ανάλυση κινδύνων,
- τα προγράμματα δειγματοληψιών,
- τη διάρκεια ζωής τροφίμων,
- τα προαπαιτούμενα προγράμματα,
- τις διαδικασίες επαλήθευσης,
- τη διαχείριση περιβαλλοντικής Listeria.
Η συμμόρφωση δεν αφορά μόνο την εργαστηριακή ανάλυση αλλά τη συνολική διαχείριση κινδύνου.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η SafeEat
Οι νέες απαιτήσεις για τη Listeria monocytogenes σε τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση δημιουργούν σημαντικές υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις τροφίμων.
Η SafeEat υποστηρίζει επιχειρήσεις σε:
- αναθεώρηση και ανάπτυξη HACCP,
- αξιολόγηση κινδύνου Listeria,
- έλεγχο διάρκειας ζωής τροφίμων,
- υποστήριξη shelf-life studies,
- τεκμηρίωση συμμόρφωσης,
- προετοιμασία για ελέγχους ΕΦΕΤ,
- προετοιμασία για ISO 22000, BRCGS και IFS audits.
Επικοινωνήστε με τη SafeEat για να αξιολογήσουμε πώς επηρεάζουν οι νέες απαιτήσεις τα προϊόντα σας και να προετοιμαστείτε εγκαίρως για την εφαρμογή του Κανονισμού.
Η τροποποίηση του Κανονισμού 2073/2005 για τη Listeria monocytogenes σε τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση (RTE) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη μικροβιολογική ασφάλεια τροφίμων των τελευταίων ετών.
Από την 1η Ιουλίου 2026, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση που να αποδεικνύει ότι τα προϊόντα τους παραμένουν ασφαλή καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής τους. Η έγκαιρη προετοιμασία, η σωστή κατηγοριοποίηση των προϊόντων και η επικαιροποίηση του HACCP αποτελούν πλέον βασικές προϋποθέσεις συμμόρφωσης.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Τι είναι η Listeria monocytogenes;
Η Listeria monocytogenes είναι παθογόνο βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει λιστερίωση και αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για τα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση.
Πότε εφαρμόζονται οι νέες απαιτήσεις για τη Listeria;
Οι νέες απαιτήσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/2895 εφαρμόζονται από την 1η Ιουλίου 2026.
Τι είναι τα RTE τρόφιμα;
RTE (Ready-To-Eat) είναι τα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση που δεν απαιτούν περαιτέρω επεξεργασία πριν καταναλωθούν.
Πότε εφαρμόζεται το κριτήριο «μη ανίχνευση σε 25 g»;
Όταν η επιχείρηση δεν μπορεί να αποδείξει με επαρκή τεκμηρίωση ότι η Listeria monocytogenes δεν θα υπερβεί τα 100 cfu/g κατά τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
Τι είναι τα shelf-life studies;
Είναι μελέτες διάρκειας ζωής που αξιολογούν αν ένα προϊόν παραμένει ασφαλές και συμμορφώνεται με τα μικροβιολογικά κριτήρια καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του.
Πότε χρειάζονται challenge tests για Listeria monocytogenes;
Όταν απαιτείται πρόσθετη επιστημονική τεκμηρίωση για την αξιολόγηση της δυνατότητας ανάπτυξης της Listeria στο προϊόν.
Τι εξετάζει ο ΕΦΕΤ σχετικά με τη Listeria;
Ο ΕΦΕΤ εξετάζει την κατηγοριοποίηση του προϊόντος, τη διάρκεια ζωής, τη διαθέσιμη τεκμηρίωση, τα μικροβιολογικά δεδομένα και τη συμμόρφωση με τα κριτήρια του Κανονισμού.
Πώς συνδέεται η Listeria με το HACCP;
Η διαχείριση της Listeria monocytogenes αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ανάλυσης κινδύνων και της επαλήθευσης του συστήματος HACCP.
