Ο EU Deforestation Regulation (EUDR) φέρνει νέες απαιτήσεις για επιχειρήσεις που διακινούν προϊόντα συνδεδεμένα με βασικά εμπορεύματα όπως κακάο, καφές, σόγια, φοινικέλαιο και βοοειδή. Με την εφαρμογή των βασικών διατάξεων να ξεκινά στις 30 Δεκεμβρίου 2026, οι επιχειρήσεις τροφίμων χρειάζεται πλέον να περάσουν από τη θεωρητική ενημέρωση στην πρακτική προετοιμασία.

Η 5η έκδοση των FAQ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δίνει πρόσθετες διευκρινίσεις για κρίσιμα ζητήματα, όπως οι διαφορετικοί ρόλοι των επιχειρήσεων, η ιχνηλασιμότητα και ο γεωεντοπισμός, η δέουσα επιμέλεια, τα αποθέματα της μεταβατικής περιόδου και η λειτουργία του Πληροφοριακού Συστήματος.

Τι είναι ο EUDR και ποια προϊόντα αφορά;

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1115 έχει στόχο να διασφαλίσει ότι συγκεκριμένα προϊόντα που διατίθενται ή εξάγονται από την αγορά της ΕΕ δεν συνδέονται με αποψίλωση ή υποβάθμιση δασών. Καλύπτει επτά βασικά εμπορεύματα: βοοειδή, κακάο, καφέ, φοινικέλαιο, καουτσούκ, σόγια και ξυλεία, καθώς και συγκεκριμένα παράγωγα προϊόντα τους.

Για μια επιχείρηση τροφίμων, όμως, δεν αρκεί να εξετάσει εάν ένα προϊόν «περιέχει κακάο» ή «περιέχει καφέ». Το πεδίο εφαρμογής προσδιορίζεται από τα σχετικά προϊόντα και τους κωδικούς Συνδυασμένης Ονοματολογίας (ΣΟ) / Εναρμονισμένου Συστήματος (ΕΣ) που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι του Κανονισμού.

Πότε ξεκινούν οι υποχρεώσεις;

Οι βασικές διατάξεις του EUDR εφαρμόζονται από τις 30 Δεκεμβρίου 2026, ενώ για τις περισσότερες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις η εφαρμογή προβλέπεται από τις 30 Ιουνίου 2027. Επομένως, ειδικά για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις τροφίμων, η περίοδος προετοιμασίας είναι πλέον περιορισμένη.

Operator, downstream operator ή trader: Ποιες είναι οι υποχρεώσεις;

Ένα από τα σημαντικότερα βήματα για την εφαρμογή του EUDR είναι ο σωστός προσδιορισμός του ρόλου της επιχείρησης στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς από αυτόν εξαρτώνται και οι υποχρεώσεις της.

Ο operator (φορέας εκμετάλλευσης) είναι η επιχείρηση που διαθέτει για πρώτη φορά ένα σχετικό προϊόν στην αγορά της ΕΕ ή το εξάγει. Πριν από τη διάθεση ή την εξαγωγή του προϊόντος, πρέπει να πραγματοποιήσει δέουσα επιμέλεια (due diligence): να συλλέξει τις απαιτούμενες πληροφορίες και στοιχεία γεωεντοπισμού, να αξιολογήσει τον κίνδυνο μη συμμόρφωσης και, όπου απαιτείται, να λάβει μέτρα μετριασμού. Εφόσον καταλήξει ότι ο κίνδυνος είναι μηδενικός ή αμελητέος, υποβάλλει Due Diligence Statement (DDS) στο Πληροφοριακό Σύστημα του EUDR πριν το προϊόν διατεθεί στην αγορά ή εξαχθεί.

Ο downstream operator (κατάντη φορέας εκμετάλλευσης) χρησιμοποιεί σχετικό προϊόν που έχει ήδη διατεθεί στην αγορά και το μεταποιεί σε άλλο προϊόν που επίσης εμπίπτει στον EUDR. Οι υποχρεώσεις του διαφοροποιούνται ανάλογα και με το μέγεθος της επιχείρησης. Στις περιπτώσεις όπου μπορεί να βασιστεί σε due diligence που έχει ήδη πραγματοποιηθεί ανάντη, πρέπει να διατηρεί και να χρησιμοποιεί τα σχετικά reference numbers των προηγούμενων DDS. Για τους non-SME downstream operators προβλέπονται αυξημένες υποχρεώσεις επαλήθευσης και υποβολής DDS, ενώ εάν υπάρχουν ενδείξεις ή πληροφορίες που δημιουργούν ανησυχία για πιθανή μη συμμόρφωση, δεν αρκεί απλώς η ύπαρξη ενός reference number.

Ο trader (έμπορος) διαθέτει στην αγορά σχετικό προϊόν που έχει ήδη τοποθετηθεί στην αγορά από άλλον operator, χωρίς να το μεταποιεί σε νέο σχετικό προϊόν. Και εδώ οι απαιτήσεις εξαρτώνται από το μέγεθος της επιχείρησης. Οι SME traders έχουν κυρίως υποχρεώσεις ιχνηλασιμότητας και τήρησης πληροφοριών για τους προμηθευτές και τους επαγγελματικούς πελάτες τους. Οι non-SME traders, αντίθετα, αντιμετωπίζονται σε μεγάλο βαθμό όπως οι non-SME downstream operators και έχουν αυξημένες υποχρεώσεις σχετικά με την επαλήθευση της προηγούμενης due diligence και τη σχετική δήλωση.

Η διάκριση είναι επομένως ουσιαστική: δεν αρκεί μια επιχείρηση να γνωρίζει ότι ένα προϊόν της εμπίπτει στον EUDR. Πρέπει να προσδιορίσει τον ρόλο της για κάθε συγκεκριμένη εμπορική ροή και αν αποτελεί SME ή non-SME, ώστε να γνωρίζει αν πρέπει να πραγματοποιήσει πλήρη due diligence, να υποβάλει DDS ή να τηρεί και να διαβιβάζει τις απαιτούμενες πληροφορίες και reference numbers.

Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο κωδικός ΣΟ;

Οι νέες FAQ χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από τον κλάδο του καφέ.

Μια επιχείρηση εισάγει στην ΕΕ μη καβουρδισμένο καφέ με καφεΐνη, κωδικού ΣΟ 0901 11 00. Μια δεύτερη επιχείρηση αγοράζει τον καφέ και τον καβουρδίζει, παράγοντας προϊόν κωδικού 0901 21 00.

Η πρώτη επιχείρηση θεωρείται operator και η δεύτερη downstream operator. Αν, όμως, η δεύτερη επιχείρηση μεταπωλούσε απλώς τον πράσινο καφέ χωρίς τη συγκεκριμένη μεταποίηση, θα χαρακτηριζόταν trader.

Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, αυτό σημαίνει ότι η χαρτογράφηση του EUDR πρέπει να πραγματοποιείται όχι μόνο σε επίπεδο πρώτης ύλης, αλλά και με βάση τους πραγματικούς κωδικούς των πρώτων υλών, των ενδιάμεσων και των τελικών προϊόντων.

Τι είναι η δέουσα επιμέλεια στον EUDR;

Για τα προϊόντα για τα οποία υπάρχει σχετική υποχρέωση, η επιχείρηση πρέπει να μπορεί να αποδείξει ότι είναι:

• απαλλαγμένα από αποψίλωση,
• παραγμένα σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία της χώρας παραγωγής,
• καλυμμένα από την απαιτούμενη δήλωση δέουσας επιμέλειας.

Η διαδικασία due diligence περιλαμβάνει τρία βασικά στάδια: συλλογή των απαιτούμενων πληροφοριών, αξιολόγηση του κινδύνου και, όταν χρειάζεται, εφαρμογή μέτρων μετριασμού του κινδύνου. Πριν από τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά ή την εξαγωγή του πρέπει να έχει επιτευχθεί μηδενικός ή αμελητέος κίνδυνος μη συμμόρφωσης.

Επομένως, ένα supplier questionnaire, ένα πιστοποιητικό βιωσιμότητας ή μια συμβατική δήλωση του προμηθευτή δεν αποτελούν από μόνα τους ολοκληρωμένη διαδικασία due diligence.

Τι σημαίνει γεωεντοπισμός;

Η ιχνηλασιμότητα αποτελεί βασικό στοιχείο του EUDR. Στο πλαίσιο της συλλογής πληροφοριών, οι υπόχρεοι operators πρέπει να διαθέτουν στοιχεία που επιτρέπουν τη σύνδεση των σχετικών προϊόντων με τον τόπο παραγωγής τους.

Αυτό σημαίνει ότι η ιχνηλασιμότητα δεν σταματά στον άμεσο προμηθευτή. Ανάλογα με το προϊόν και τον ρόλο της επιχείρησης, απαιτούνται πληροφορίες για την πραγματική προέλευση της σχετικής πρώτης ύλης.

Οι FAQ διευκρινίζουν παράλληλα ότι η διαβίβαση ενός reference number στην επόμενη επιχείρηση της αλυσίδας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλα τα πρωτογενή δεδομένα γεωεντοπισμού γίνονται ορατά σε αυτή.

Ποια θεωρείται «χώρα παραγωγής»;

Ένα ακόμη σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι ότι η χώρα παραγωγής δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη χώρα του προμηθευτή ή της μεταποίησης.

Οι FAQ χρησιμοποιούν το παράδειγμα σόγιας που συγκομίζεται σε μία χώρα, μεταποιείται σε άλευρο σε δεύτερη και τελικά διατίθεται στην αγορά της ΕΕ μέσω τρίτης χώρας.

Για την αξιολόγηση της νομιμότητας βάσει EUDR, κρίσιμη είναι η νομοθεσία της χώρας όπου παρήχθη το σχετικό βασικό εμπόρευμα.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν σύνθετες διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.

Τι γίνεται με τα υπάρχοντα αποθέματα;

Οι επιχειρήσεις πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στα προϊόντα που είχαν ήδη διατεθεί στην αγορά της ΕΕ πριν από την έναρξη εφαρμογής του Κανονισμού.

Για την τεκμηρίωση μπορούν, ανάλογα με την περίπτωση, να χρησιμοποιηθούν στοιχεία όπως τελωνειακές διασαφήσεις, τιμολόγια, συμβάσεις, παραγγελίες, δελτία παράδοσης, CMR, φορτωτικές και άλλα έγγραφα μεταφοράς που μπορούν να συνδεθούν με το συγκεκριμένο προϊόν.

Το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό όταν μια επιχείρηση μετά τις 30 Δεκεμβρίου 2026 εξακολουθεί να χρησιμοποιεί, για παράδειγμα, κακάο, βούτυρο κακάο ή καφέ που είχε ήδη διατεθεί στην ευρωπαϊκή αγορά κατά τη μεταβατική περίοδο.

Άρα, δεν αρκεί να γνωρίζει ότι πρόκειται για «παλιό stock». Πρέπει να μπορεί και να τεκμηριώσει πότε το συγκεκριμένο προϊόν διατέθηκε στην αγορά.

Τι ισχύει για κακάο και σοκολάτα;

Οι FAQ δίνουν χαρακτηριστικό παράδειγμα βουτύρου κακάο που είχε διατεθεί στην αγορά της ΕΕ κατά τη μεταβατική περίοδο και χρησιμοποιείται αργότερα για την παραγωγή σοκολάτας.

Για το συγκεκριμένο τμήμα του προϊόντος, η downstream επιχείρηση πρέπει να διαθέτει επαρκή και επαληθεύσιμα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το σχετικό προϊόν είχε διατεθεί στην αγορά πριν από την ημερομηνία εφαρμογής.

Αν όμως στο ίδιο τελικό προϊόν χρησιμοποιούνται και σχετικά προϊόντα που διατέθηκαν στην αγορά μετά την έναρξη εφαρμογής, για αυτά εφαρμόζονται οι κανονικές υποχρεώσεις του EUDR.

Στην πράξη, λοιπόν, μια βιομηχανία μπορεί να χρειάζεται να διαχειρίζεται ταυτόχρονα πρώτες ύλες διαφορετικού κανονιστικού καθεστώτος.

Τι αλλάζει για downstream επιχειρήσεις και traders;

Η νέα έκδοση των FAQ δίνει περισσότερες διευκρινίσεις και για τις επιχειρήσεις που βρίσκονται πιο κάτω στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Ιδιαίτερα για non-SME downstream operators και traders, όταν υπάρχουν στοιχεία που δημιουργούν τεκμηριωμένη ανησυχία για πιθανή μη συμμόρφωση, δεν αρκεί απλώς η ύπαρξη ενός reference number.

Πρέπει να επαληθεύεται ότι η απαιτούμενη due diligence πραγματοποιήθηκε ανάντη και ότι κατέληξε σε μηδενικό ή αμελητέο κίνδυνο.

Ποιος είναι ο ρόλος του Πληροφοριακού Συστήματος;

Οι δηλώσεις δέουσας επιμέλειας υποβάλλονται στο EUDR Information System.

Οι operators πρέπει να έχουν ολοκληρώσει την απαιτούμενη εγγραφή πριν από την υποβολή δηλώσεων, ενώ σχετικές υποχρεώσεις εγγραφής υπάρχουν και για non-SME downstream operators και traders.

Για μια μεγάλη επιχείρηση τροφίμων, επομένως, η εφαρμογή του EUDR δεν είναι μόνο θέμα regulatory compliance. Μπορεί να απαιτεί σύνδεση δεδομένων από ERP, προμήθειες, τελωνειακές διαδικασίες, παρτίδες, προμηθευτές και δηλώσεις due diligence.

Τι πρέπει να κάνουν τώρα οι επιχειρήσεις τροφίμων;

Η προετοιμασία είναι σημαντικό να ξεκινήσει με χαρτογράφηση προϊόντων και εμπορικών ροών.

Η επιχείρηση πρέπει να εντοπίσει ποιες πρώτες ύλες, ενδιάμεσα και τελικά προϊόντα εμπίπτουν στο Παράρτημα Ι και να επιβεβαιώσει τους αντίστοιχους κωδικούς ΣΟ. Στη συνέχεια χρειάζεται να προσδιοριστεί ο ρόλος της για κάθε εμπορική ροή και να εντοπιστούν οι προμηθευτές από τους οποίους θα απαιτούνται πρόσθετα δεδομένα.

Παράλληλα, χρειάζεται επανεξέταση των διαδικασιών Supplier Approval, των specifications, των συμβάσεων με προμηθευτές, της ιχνηλασιμότητας και της διαχείρισης των αποθεμάτων της μεταβατικής περιόδου.

Ο EUDR δεν αποτελεί επέκταση του HACCP. Είναι μια ξεχωριστή κανονιστική υποχρέωση που συνδέει την εμπορική ταυτότητα ενός προϊόντος με την προέλευση της πρώτης ύλης, τη νομιμότητα της παραγωγής, τη γεωγραφική ιχνηλασιμότητα και τον κίνδυνο αποψίλωσης.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η SafeEat;

Η SafeEat μπορεί να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις τροφίμων στην προετοιμασία για τον EUDR, ξεκινώντας από τη χαρτογράφηση των σχετικών πρώτων υλών και προϊόντων και την αξιολόγηση των υφιστάμενων διαδικασιών προμηθευτών και ιχνηλασιμότητας.

Η υποστήριξη μπορεί να περιλαμβάνει τον εντοπισμό των πληροφοριών που απαιτούνται από τους προμηθευτές, την προσαρμογή των διαδικασιών Supplier Approval και Traceability, την οργάνωση της σχετικής τεκμηρίωσης και τον εντοπισμό πιθανών κενών πριν από την έναρξη εφαρμογής των υποχρεώσεων.

Η συμμόρφωση με τον EUDR απαιτεί συνεργασία μεταξύ ποιότητας, προμηθειών, supply chain, τελωνειακών λειτουργιών, regulatory και πληροφοριακών συστημάτων. Η έγκαιρη προετοιμασία μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις δυσκολίες όταν οι απαιτήσεις γίνουν εφαρμόσιμες.

Συχνές ερωτήσεις για τον EUDR

Ποια τρόφιμα αφορά ο EUDR;

Ο EUDR καλύπτει συγκεκριμένα προϊόντα που συνδέονται με βοοειδή, κακάο, καφέ, φοινικέλαιο, σόγια, καουτσούκ και ξυλεία. Το εάν ένα συγκεκριμένο τρόφιμο εμπίπτει στον Κανονισμό προσδιορίζεται από το Παράρτημα Ι και τον αντίστοιχο κωδικό του προϊόντος.

Αν χρησιμοποιώ κακάο ή καφέ, υπάγομαι αυτόματα στον EUDR;

Όχι απαραίτητα. Πρέπει να εξεταστεί το συγκεκριμένο προϊόν, ο κωδικός ΣΟ/ΕΣ, η εμπορική ροή και ο ρόλος της επιχείρησης.

Τι πρέπει να αποδεικνύει η due diligence;

Ότι το σχετικό προϊόν είναι deforestation-free, έχει παραχθεί σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία της χώρας παραγωγής και έχει επιτευχθεί μηδενικός ή αμελητέος κίνδυνος μη συμμόρφωσης πριν από τη διάθεση στην αγορά ή την εξαγωγή του.

Αρκεί ένα πιστοποιητικό του προμηθευτή;

Όχι από μόνο του. Η due diligence είναι διαδικασία συλλογής πληροφοριών, αξιολόγησης κινδύνου και, όπου απαιτείται, εφαρμογής μέτρων μετριασμού.

Τι γίνεται με τα παλιά αποθέματα;

Η επιχείρηση πρέπει να μπορεί να αποδείξει ότι τα σχετικά προϊόντα είχαν διατεθεί στην αγορά πριν από την ημερομηνία εφαρμογής, χρησιμοποιώντας κατάλληλα και επαληθεύσιμα εμπορικά, τελωνειακά ή μεταφορικά έγγραφα.

Πότε εφαρμόζεται ο EUDR;

Οι βασικές υποχρεώσεις εφαρμόζονται από τις 30 Δεκεμβρίου 2026, ενώ για τις περισσότερες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις από τις 30 Ιουνίου 2027.